آشنایی با بیماری های روماتولوژی

تاریخ 1395/10/16 زمان 09:32:22 بازدید 808

روماتولوژی

 

 

بیماری های روماتولوژی

روماتولوژی (Rheumatology) یک فوق تخصص در پزشکی داخلی و پزشکی اطفال است که به مطالعه و درمان بیماری‌های بافت همبند و استخوانهای بدن انسان توجه دارد. به متخصص این رشته روماتولوژیست می‌گویند. اصطلاح روماتیسم، به یک بیماری خاص و مشخص مربوط نمیشود، بلکه یک اصطلاح رایج برای انواع بیماری هایی است که باعث درد، تورم، خشکی و محدودیت حرکت در مفاصل، استخوان ها، تاندون ها، رباط ها و عضلات می شوند.

این بیماری ها با التهاب، تخریب و یا اختلال عملکرد ساختمان های فوق همراهند و می توانند باعث ناتوانی شدید بیمار شوند که علت های این بیماری به دسته های زیر تقسیم می شوند.

 - بیماری های مفصلی

-  مشکلات خارج مفصلی

 - بیماری های استخوان

-  بیماری های ستون فقرات

 - بیماری های بافت همبند

 

بیماری های مفصل  با علت های متفاوت 

- علت التهابی: (Inflammatory) مانند بیماری آرتریت روماتوئید و لوپوس سیستمیک و بهجت و غیره

- علت مکانیکال: مانند بیماری استئوآرتریت (Osteoarthritis) که اسم دیگر آن آرتروز (Arthrosis) می باشد.

- علل یا منشا نورولوژیک : آسیب مفصل به دنبال آسیب سیستم عصبی است که در اندام ها ایجاد میشود. مانند نوروپاتی به دنبال دیابت و غیره

- علل متابولیک: آسیب مفصل به علت بیماری زمینه ای فرد مانند دیابت ٫ نقرس و پوکی استخوان می باشد.

- علل عفونی: علت های عفونی متعددی مانند باکتری ها و یا تب مالت و یا سل می توانند باعث ابتلای مفصل شوند.

 

علل مشکلات خارج از مفصلی

در اطراف مفصل ضمائمی وجود دارد که هرکدام از آنها می توانند با علل متفاوت دچار آسیب شده و ایجاد بیماری نمایند. ضمائم مفصل عبارتند از:

 - تاندون ها که التهاب آنها تاندونیت (Tendinitis) مانند بیماری تنیس بازان یا بیماری گلف بازها نامیده می شود.

 - تورم اطراف تاندون ها که به آن تنوسینوویت (Tenosynovitis) گفته می شود.

 - کیست های اطراف مفصل که به آنها کیست سینویال (Synovial Cyst) گفته می شود.

 

 بیماری های استخوان با علت های متفاوت

- علت متابولیک: که سردسته آنها بیماری پوکی استخوان و یا استئوپروز (Osteoporosis) میباشد.

- علل عفونی: که می تواند با منشا باکتری ها و یا قارچ ها باشد که به آن بیماری استئومیلیت (Osteoemyelitis) گفته می شود

 

 بیماریهای ستون فقرات با علت های متفاوت

 - بیماری های التهابی: مانند اسپوندیلیت آنکیلوزانت (Ankylosing spondylitis) که سردسته آنهاست.

- بیماری هایی با علت های مکانیکال: که علل آن استئوآرتریت مهره های گردن و یا بیماری های فتق دیسک (Disc herniation) می باشد که باعث ایجاد اثر فشاری بر روی ریشه عصب شده و دردهای ارجاعی به اندام های فوقانی و تحتانی ایجاد می کند.

- علل عفونی: که در آن عفونت های مختلفی مانند باکتری ها، سل و یا بروسلا می توانند باعث دیسک شده و مهره های کمر را مبتلا نمایند.

 

 بیماری های بافت همبند (Convective tissue) 

در این بیماری، تمامی قسمت های مختلف می تواند مراتبی از ابتلا را داشته باشد. مانند بیماری لوپوس اریتماتوز سیستمیک

 

بیماری های شایع روماتولوژی

آرتریت روماتوئید 

آرتریت روماتوئید یا روماتیسم مفصلی یک بیماری سیستمیک و مزمن است. شیوع این بیماری در جهان حدود یک درصد است و معمولاً در نوجوانان، سنین میانسالی و در دهه‌های اول-سوم تا پنجم بروز می‌نماید و در زنان شایع‌تر است.(نسبت زن به مرد در حدود ۳ به یک است).

آرتریت روماتوئید مشخصاتی دارد که باعث تمایز آن با سایر انواع آرتریت‌ها (التهاب ودرد مفاصل) می‌شود. به عنوان مثال آرتریت بصورت قرینه‌ است یعنی اگر یک زانو یا دست درگیر باشد به احتمال زیاد طرف مقابل نیز درگیر است.

نشانه‌های آرتریت روماتوئید

1.سفتی صبحگاهی مفاصل

2.تورم مفاصل

3.درد مفصلی

4.ضعف و خستگی

5.ندول‌های روماتوئید

دلایل بروز آرتریت روماتوئید

ژنتیک عامل اصلی بروز این بیماری می باشد.

 

 

لوپوس 

لوپوس منتشر یا لوپوس اریتماتوس سیستمیک (Systemic Lupus Erythematosus) با علامت اختصاری SLE گونه‌ای از انواع بیماری های خود ایمنی است که در آن سیستم دفاعی بدن، علیه ارگان‌ها و بافت‌های پیوندی خودی عمل کرده و به‌آن‌ها آسیب می‌رساند. بانوان در مقابل این بیماری ده‌برابر بیشتر از مردان آسیب‌پذیرند.

این بیماری اغلب پوست و چندین اندام داخلی را درگیر می‌کند و با وجود اتوآنتی بادی در خون همراه است. سیر بالینی لوپوس شامل دوره‌های فعالیت و بهبود است.

علائم و نشانه های بروز لوپوس

1.خسته شدن بیش از حد انتظار

2.احساس ضعف مداوم

3.احساس درد در تمام بدن

4.داشتن تب به صورت خفیف یا شدید

5.بی اشتهایی مداوم

6.کاهش وزن ناخواسته

7.افزایش ریزش مو

8.خونریزی از بینی به صورت مکرر

9.زخم های سقف دهان به طوری که پس از خوردن غذاهای تند دچار سوزش شود.

10.بثورات پوستی در نقاط مختلف بدن

11.درد مفاصل

12.تورم مفاصل

13.خستگی مفاصل هنگام برخاستن از خواب

14.درد قفسه سینه با افزایش تنفس

15.تنگی نفس

16.سرفه همراه با خلط خونی

17.سردردهای غیرمعمول و مداوم

18.احساس حالت تهوع و استفراغ

19.احساس ناراحتی و درد در شکم به طور مداوم

20.ورم کردن پاها به طور مداوم

21.ورم کردن پلک ها

22.دیده شدن خون در ادرار

23.بالا رفتن مقدار pt علامت مشخصه لوپوس است.

علت بروز لوپوس

علت این بیماری سیستم ایمنی به درستی شناخته شده نیست، ولی بنظر می رسد، عواملی مانند بعضی عفونت ها، داروها یا تابش نور خورشید میتواند شروع این اختلال را نسهیل کند. تغییرات هورمونی بر روی این بیماری تاثیرگذار هستند و شاید به همین علت بیماری لوپوس در زنان شایعتر است.

 

 

آرتریت واکنشی 

آرتریت واکنشی بیماری است که باعث تورم دردناک در مفاصل می شود. این بیماری کمی بعد از عفونت در روده یا دستگاه تناسلی یا در موارد اندکی پس از عفونت گلو به وجود می آید. معمولا فاصله زمانی 3 - 4 هفته فاصله از زمان عفونت تا ایجاد این بیماری نیاز می باشد. ممکن است این بیماری تا 6 ماه یا یکسال ادامه پیدا کند و در بسیاری از موارد بعد از این مدت کاملا از بین برود.

نشانه های بروز بیماری آرتریت واکنشی

-  آرتریت یا درد و تورم مفاصل، معمولا در اندامهای تحتانی (قوزک پا، زانوها یا شست پا) که در عرض چند روز سفتی و خشکی مفاصل را به همراه می آورد.

 - تورم تک تک انگشتان یا شست پا به طوری که شبیه یک سوسیس به نظر می آیند و بعضی اوقات انگشت سوسیسی نامیده می شوند(التهاب انگشتان).

بقیه ی مفاصل با شیوع کمتر مثل انگشتان دست، مچ دست، آرنج و مفاصل پایه در ستون فقرات هم ملتهب می گردند. اغلب، درد مفاصل و تورم تنها نشانه های آرتریت واکنشی هستند، ولی علائم ممکن دیگری هم وجود دارد. مانند:

1.التهاب، قرمزی چشم (ورم ملتحمه)

2.جوشهای زبر پوستی بر روی دستان و پاها

3.شروع اسهال معمولاً قبل از ابتلا به آرتروز

4.زخم های دهانی

5.التهاب در مجرای تناسلی و تولید ترشحات

6.جوشهای دردناک و آزار دهنده در دستگاه تناسلی مردان، کاهش وزن و تب

علل بروز آرتریت واکنشی

 آرتریت واکنشی برخلاف آرتروز عفونی با عفونت مستقیم در مفاصل به وجود نمی آید. التهاب مفاصل در آرتریت واکنشی نتیجه ی یک واکنش عفونی در جایی دیگر از بدن است که در آن سیستم ایمنی بدن بطور غیر طبیعی فعال شده و باعث تورم در مفاصل می شود. این عفونت ها شامل:

1.عفونت شکم (دل و روده)، از قبیل مسمومیت غذایی یا اسهال که معمولا با اسهال خونی همراه است.

2.عفونت در مجرای تناسلی که اغلب به دلیل سرایت عفونت از طریق روابط جنسی است.

3.عفونت گلو که معمولا توسط یک باکتری به نام استرپتوکوک به وجود می آید.

4.علت به وجود آمدن ویروس های عادی یا عفونت های باکتریال از انواع دیگر هنوز دقیقا شناخته شده نیستند.

راه های کمک به کاهش درد

1.استراحت و ورزش

2.تغذیه مناسب

3.استفاده از داروهای مکمل

 

 

اسپوندیلیت آنکیلوزانت

اسپوندیلیت مهره ها یک بیماری التهابی می باشد که بر مفاصل ستون فقرات تأثیرگذار است. در حقیقت اسپوندیلیت به معنای التهاب ستون فقرات است.

در این بیماری، کلسیم در جایی که عضلات به مهره ها متصل شده اند، رسوب کرده و این امر از میزان انعطاف پذیری کمر می کاهد. در نتیجه استخوان های متعلق به ستون فقرات ممکن است به هم نزدیک شوند و حالت جوش خوردگی در مهره ها و دیسک ایجاد شود. این پدیده انکیلوزین (Ankylosis) نامیده می شود. اسپلوندیلیت آنکیلوزانت بین افراد مختلف متفاوت است – علائم ممکن است، آنقدر خفیف باشد که فرد تقریباً وضعیت خود را فراموش کند، اما اگر علائم بسیار وخیم باشد می تواند تاثیر بزرگی بر کیفیت زندگی بگذارد.

اسپوندیلیت آنکیلوزانت جز دسته بیماری های تحت عنوان اسپوندیلوآرتروپاتی می باشد که دارای تظاهرات بالینی و آزمایشگاهی مشابهی می باشند. سپوندیلوآرتروپاتی در واقع سر دسته این بیماری ها می باشد

علائم و نشانه های بروز اسپوندیلیت

در مرحله ی اول، اسپوندلیت مهره ها ممکن است بصورت زیر تظاهر نماید.

  1. کوفتگی عضلات و خشکی در مهره کمر
  2. احساس درد در نشیمنگاه و بعضی اوقات در پشت ران (مانند بیماری سیاتیک)

دیگر علائم که ممکن است در این بیماران وجود داشته باشد عبارت است از:

  1. التهاب در استخوان پاشنه پا که ایستادن بر روی سطوح سخت را برای فرد ناخوشایند می کند. این حالت به دنبال استراحت تشدید می شود.
  2. التهاب در پایین لگن موجبمی شود، نشستن برای فرد ناراحت کننده شود.
  3. درد و تورم در انگشتان یا شست پا - زمانی که کل انگشت ورم کرده باشد، با عنوان تورم انگشتان که در این حالت انگشت شکل سوسیسی به خود می گیرد، شناخته شده میباشد.
  4. احساس درد قفسه سینه یا در وضعیتی که ستون فقرات فرد، متمایل به جلو و عقب شود که نفس عمیق کشیدن را برای وی سخت می کند.
  5. التهاب چشم، اگر درد و قرمزی در چشمان فرد مبتلا ایجاد شد، بلافاصله به پزشک خود مراجعه کند.
  6. خستگی همراه با فعالیت کردن در چنین شرایطی به وجود می آید، کم خونی یا بعضی اوقات افسردگی و احساس نا امیدی و ناکامی مرتبط با وضعیت بیماری است.
  7. مشکلات روده با عنوان بیماری التهاب روده (IBD)  یا کولیت گفته می شود.

علت بروز اسپوندیلیت

مردان ۲ تا ۳ برابر بیشتر نسبت به زنان مبتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزانت می شوند و سن تقریبی شروع این بیماری ۲۰ تا ۳۰ سال است.

  • ژن به ارث رسیده از والدین امکان ابتلا به این بیماری را در شما افزایش می دهد، ولی این وضعیت به طور مستقیم در رخ دادن این بیماری نقشی ندارد. اسپوندیلیت آنکیلوزانت مسری نیست در نتیجه افراد نمی توانند آن را از شخص دیگری بگیرند.
  • اکثر افراد مبتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزانت ژنی به نام HLA-B27 را دارند که با آزمایش خون قابل شناسایی است، ولی داشتن این ژن به معنای ابتلای فرد به بیماری مذکور نیست. حتی اگر در خانواده ای یک نفر اسپوندیلیت آنکیلوزانت را داشته باشد، خواهر یا برادر وی ممکن است، ژن HLA-B27 را دارا باشند و هرگز دچار این بیماری نشوند.

 

 

آرتروز زانو

درد زانو یکی از مشکلات شایع بهداشتی درمانی جوامع بشری است که اغلب در سنین بالای 45 سال آغاز شده و مانع فعالیت روزمره، شغل، مسافرت، تفریح و ورزش می گردد. زانو بزرگترین مفصل بدن است که از سه استخوان ران، ساق و کشکک تشکیل شده است وبه عنوان یک لولا عمل می کند و غضروف انتهای آن توسط کپسول مفصلی احاطه شده است. آرتروز یک بیماری مفصلی است که در آن غضروف مفصلی آسیب دیده و تخریب می شود. در سن 40 سالگی تقریبا اکثر افراد جامعه تغییرات آرتروز را در مفاصل خود دارند، ولی بیشتر آنها علامت خاصی احساس نمی کنند.

علائم و نشانه های بروز آرتروز 

  1. درد که با پیشرفت بیماری ایجاد می‌شود.
  2. تغییر وضعیت عناصرمفصلی همانند التهاب تاندون‌ها و بورس‌ها، ضخیم شدن غشاء سینوویال و درگیرشدن استخوان‌های زیرغضروف که از عوامل مهم ایجاد درد مفصل زانو می‌باشند.
  3. خشکی مفصلی
  4. کاهش دامنه حرکتی مفصل که در مراحل پیشرفته بیماری ایجاد می‌شود.
  5. ضعف و آتروفی عضلات اطراف مفصل که در موارد کاهش دامنه حرکتی به وجود می‌آید.
  6. گاهی وجود کریپتاسیون در حرکات مفصل
  7. گاهی تجمع مایع در مفصل(Joint Efusion) دیده می‌شود. وجود افیوژن در مفصل، مگر پس از فعالیت زیاد بعید است.
  8. دگرریختی یا تغییرشکل در مفصل که درارتباط با آرتروز زانو بیشتر به صورت پای پرانتزی (Genu Varum) است.
  9. احتمال ایجاد کیست در ناحیه پشت مفصل که به کیست بیکر(Baker Cyst) معروف است.

علل بروز ابتلا به آرتروز زانو

  1. توارث: بطوریکه در بعضی از خانواده ها احتمال بروز استئوآرتریت زانو زیاد است.
  2. وزن: وزن زیاد موجب افزایش فشار روی زانو شده و احتمال سائیدگی آنرا بیشتر میکند.
  3. سن: با افزایش سن، بیماری بیشتر و شدیدتر می شود.
  4. جنس: خانم های با سن بیش از پنجاه سال بیشتر در معرض این بیماری هستند.
  5. ضربه: ضرباتی که در حین ورزش یا آسیب هایی که بدنبال ضربات زانو ایجاد میشوند (مانند شکستگی، دررفتگی، پارگی منیسک و رباط های زانو) می توانند در دراز مدت موجب استئوارتریت زانو شوند.
  6. شغل های خاص: که در آنها کارهایی مثل زانو زدن، چمباتمه زدن، راه رفتن بیش از سه کیلومتر در روز، برداشتن اشیاء سنگین تر از 25 کیلو بطور مرتب و مستمر انجام میشوند، میتوانند موجب اعمال فشار زیادی روی زانو شده و احتمال بروز سائیدگی مفصل زانو را بیشتر کنند. در شغل هایی مانند کارگرانی که در خطوط تولید کار می کنند، اپراتور های کامپیوتر، هنرمندان حرکات نمایشی، کارگران کارهای سخت مثل کار در معادن یا کار در کشتی احتمال بروز این بیماری بیشتر است.
  7. ورزشورزش هایی مثل فوتبال، دو استقامت و تنیس بمدت طولانی و زیاد ممکن است احتمال ایجاد استئوآرتریت زانو را زیاد کنند.